Καυτή Πατάτα

«Όποιος χάνει πέντε σελήνια, δεν χάνει μόνο αυτό το ποσό, αλλά και όλα τα οφέλη που θα μπορούσε να του αποφέρει με την ανακύκλωσή του στις συναλλαγές και που, ώσπου να γεράσει ένας νέος άνθρωπος, θα μεταφράζονταν σε ένα σημαντικό χρηματικό ποσό».
Βενιαμίν Φραγκλίνος

«Μάζευε, μάζευε, μάζευε, όποιος πεθάνει με τα περισσότερα κερδίζει».
Dany De Vito, «Other people’s money”

Για την τιμή των spreads

Αν παρακολουθήσει κανείς τα ΜΜΕ σε Γερμανία και Ελλάδα, θα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η χειμαρρώδης ανοησία των ελληνικών ΜΜΕ έχει μεταδοθεί στα γερμανικά ΜΜΕ, και ακόμη ότι η κυρία Μέρκελ δεν έχει τίποτα να ζηλέψει σε πολιτικό οπορτουνισμό από τους Έλληνες πολιτικούς. Πραγματικά, η κυρία Μέρκελ και οι επιτελείς της είναι προφανές ότι, στην προσπάθεια κομματικής επικράτησης στις εκλογές της Βεστφαλίας - Ρηνανίας θυσίασαν τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της χώρας τους με ασυνειδησία που θα τη ζήλευε και ο χειρότερος Έλληνας κομματάρχης.

Είναι βέβαιο ότι η προσπάθεια στραγγαλισμού καλών πελατών που είναι αρκετά ηλίθιοι ώστε να δανείζονται άκριτα για να αγοράζουν γερμανικά προϊόντα, (όπως οι Έλληνες και άλλοι νότιοι), ηχεί ευχάριστα στα αυτιά των δεινοπαθούντων Γερμανών ψηφοφόρων, ειδικά μάλιστα όταν τα γερμανικά ΜΜΕ με τα ισοπεδωτικά ρατσιστικά στερεότυπα για τους τεμπέληδες-απατεώνες Έλληνες συναγωνίζονται με τα επίσης ισοπεδωτικά στερεότυπα των ελληνικών ΜΜΕ για τους Γερμανούς-ναζί. Είναι όμως γνωστό και στον τελευταίο γερμανό εμποράκο ότι τους πελάτες σου, και κυρίως τους υπερχρεωμένους, δεν τους στραγγαλίζεις, αλλά αντιθέτως τους βοηθάς να επιβιώσουν, όχι μόνο για να σου εξοφλήσουν τα χρέη τους, αλλά και για να συνεχίσουν να αγοράζουν τα προϊόντα σου, όπως είναι εξ άλλου γνωστό και στον τελευταίο γερμανό αγελαδοτρόφο, ότι τη γαλακτοφόρο αγελάδα δεν τη σφάζεις αλλά την αρμέγεις.

Το "Βαθύ λαρύγγι" και άλλες ιστορίες

Από την άλλη, τα «μεγάλα κανόνια» της ελληνικής ενημέρωσης προσπαθούσαν επί ημέρες να μας πείσουν ότι η συμφωνία των Βρυξελλών είναι ανεπαρκής και χωρίς καμία αξία και ταυτόχρονα ότι τα spreads των ελληνικών ομολόγων ανεβαίνουν επειδή κάποιο «βαθύ λαρύγγι» της ελληνικής κυβέρνησης «ψιθύρισε» την ανάγκη τροποποίησης αυτής της συμφωνίας. Δηλαδή κατ’ αυτή τη λογική, τα spreads δεν θα ανέβαιναν παρά την (κατά την άποψη αυτή) προφανή ανεπάρκειά της συμφωνίας των Βρυξελλών, ο λόγος δε που ανεβαίνουν είναι επειδή κάποιο «βαθύ λαρύγγι» ψιθύρισε το αυτονόητο σε κάποιο γερμανικό site. Τέτοια βαθυστόχαστη «ψυχανάλυση» των αγορών, όταν δεν οφείλεται σε εντελώς ιδιοτελή κίνητρα των γνωστών γκουρού της ελληνικής ενημέρωσης, μόνο θυμηδία μπορούν να προκαλέσουν. Γιατί βέβαια δεν είναι αφελείς οι διεθνείς dealers, ώστε να αξιολογούν την αξία μιας συμφωνίας από τους ψιθύρους ενός «βαθιού λαρυγγιού».

Το κυριότερο όμως λάθος όχι τόσο αυτών που διατυπώνουν τέτοιες ανοησίες, αλλά αυτών που ξιφουλκούν κατά των «κερδοσκόπων», είναι ότι μεταθέτουν ένα καθαρά οικονομικό πρόβλημα στο πεδίο της ηθικής. Η κερδοσκοπία όμως δεν είναι τίποτα διαφορετικό από αυτό που επιτάσσει η προτεσταντική ηθική, όπως αυτή περιγράφεται στο γνωστό βιβλίο του Max Weber «Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού». Οι κερδοσκόποι είναι συλλέκτες χρημάτων ταγμένοι να κερδίζουν για τον εαυτό τους, συνηθέστερα δε για λογαριασμό άλλων, όσο γίνεται περισσότερα χρήματα, γιατί αυτή είναι η δουλειά τους και η επί γης (μεταφυσικού σχεδόν χαρακτήρα) αποστολή τους.

Επομένως η ελληνική κυβέρνηση καλά θα κάνει βέβαια να περιορίσει τις πολλές δηλώσεις, όχι γιατί αυτές ανεβάζουν τα spreads, αλλά γιατί μειώνουν την αξιοπιστία της, που θα μπορούσε να τα μειώσει. Καλά θα κάνει επίσης η ελληνική κυβέρνηση, στο μέτρο του δυνατού, να λάβει «αναπτυξιακά μέτρα», αλλά βέβαια δεν πρέπει κανένας να αυταπατάται ότι με τέτοιο χρέος και τέτοιο έλλειμμα υπάρχουν πολλά περιθώρια για ανάπτυξη, όπως φαίνεται να πιστεύουν κάποιοι αφελείς ή κάποιοι που απευθύνονται σε αφελείς. Εκείνο που πρέπει να επιδιωχθεί είναι η λήψη μέτρων που θα κινήσουν το δεδομένο και διαχρονικό ενδιαφέρον των αγορών, δηλαδή το ενδιαφέρον για επίτευξη μεγαλύτερων κερδών και κυρίως για αποφυγή ζημιών. Επειδή όμως αφενός τα γνωστά αιματηρά μέτρα που πήρε η ελληνική κυβέρνηση δεν φαίνεται να ικανοποιούν τη δίψα των διεθνών εμπόρων του χρήματος, και αφετέρου στο γήπεδο, όπου αυτοί οι φορείς του διεθνούς χρηματοπιστωτικού τομέα δραστηριοποιούνται, (πέρα από την συμφωνία των Βρυξελλών) δεν υπάρχουν άλλα άμεσα διαθέσιμα μέσα πειθούς των φορέων αυτών, δεν μένει παρά να δοκιμασθούν καινούργια μέσα, σε γήπεδο με άλλους παίκτες και με εκμετάλλευση μελλοντικών αλλά προεξοφλήσιμων δυνατοτήτων της Ελλάδας.

Υπάρχει λύση;

Αν και είμαι πεπεισμένος ότι η φοβική μας κοινωνία απεχθάνεται οτιδήποτε δεν έχει δοκιμαστεί και γενικά οτιδήποτε καινούργιο, που δεν το έχει ευλογήσει κάποια αυθεντία, μπαίνω στον πειρασμό να προτείνω κάποιες ιδέες:

Ειδικά ομόλογα
Θα μπορούσαν να εκδοθούν κρατικά ομόλογα με δύο ειδών αποδόσεις: α) απόδοση σε χρήμα (κλασικό επιτόκιο με μηδενικό ή χαμηλό spread) και β) απόδοση σε μελλοντικές options για πληρωμή φόρων, ενσωματωμένες σε «τοκομερίδια» ελεύθερα διαπραγματεύσιμα (ας ονομάσουμε τα ομόλογα αυτά “Tax Related Bonds-TRB” και τα τοκομερίδια που ενσωματώνουν options για πληρωμή φόρων «Tax Related Coupons-TRC»).
Είναι προφανές ότι οι φορείς της χρηματοπιστωτικής οικονομίας, μην έχοντας προοπτική να πληρώσουν οποιουσδήποτε φόρους στην Ελλάδα, δεν θα ενδιαφερθούν.
Θα ενδιαφερθούν όμως, αν ενημερωθούν συστηματικά, φορείς της πραγματικής οικονομίας, δηλαδή βιομηχανίες και εμπορικές επιχειρήσεις που αποβλέπουν σε μελλοντικές εξαγωγές στην Ελλάδα, οπότε, αν έχουν αποκτήσει τα TRC αγοράζοντάς τα μέσω των Τραπεζών τους, θα μπορούν να αποκτήσουν συγκριτικό πλεονέκτημα στην ελληνική αγορά απέναντι στους ανταγωνιστές τους, αφού οι αντιπρόσωποί τους θα εξοφλούν τον ΦΠΑ εισαγωγής ή ενδοκοινοτικής απόκτησης με τα TRC.
Ακόμη όσοι αποβλέπουν σε άμεσες επενδύσεις στην Ελλάδα, κυρίως από συμμετοχή σε διαδικασίες αποκρατικοποίησης, για τις οποίες επίσης θα πρέπει να ενημερωθούν συστηματικά, θα μπορούν να εξοφλούν αμέσους φόρους με TRC.
Για να μην υπάρξουν θέματα παράβασης του Κοινοτικού Δικαίου θα πρέπει τα TRB να διατεθούν με δημόσια προσφορά, έστω και αν έχουν προηγηθεί μη δεσμευτικές προσυμφωνίες.
Θα πρέπει ακόμη η άσκηση των options να επιτρέπεται μετά από μια εύλογη περίοδο διακράτησης των TRB και των TRC και η τιμή εξαργύρωσής τους με τη μορφή εξόφλησης φόρων να αυξάνεται αναλόγως του χρόνου διακράτησης.
Ουσιαστικά η έκδοση αυτών των ομολόγων σημαίνει τα εξής:
α) Το σύνολο ή μέρος των spreads, που συμψηφίζεται σε επόμενα έτη με φόρους γίνεται σε βάθος χρόνου και χωρίς εκταμίευση, με επίπτωση στο μελλοντικό και όχι στο τρέχον έλλειμμα
β) Τα TRC, προεξοφλώντας μελλοντικές φορολογικές εισπράξεις, λειτουργώντας δηλαδή ως τίτλοι προεσόδων, προϋποθέτουν ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας προκειμένου να υπάρχουν φορολογικές υποχρεώσεις των κομιστών των TRC, (που όπως αναφέρθηκε θα ανήκουν στο χώρο της πραγματικής οικονομίας) και έτσι δημιουργούν κίνητρα συντήρησης της ανάπτυξης αυτής σε φορείς που από τη φύση τους έχουν πιο μακροπρόθεσμες στοχεύσεις από τους εμπόρους χρήματος
Είναι προφανές ότι τέτοια ομόλογα μπορούν να απορροφηθούν κυρίως από τραπεζικούς και άλλους οργανισμούς χωρών, όπου οι επιχειρήσεις είναι στενά συνδεδεμένες με το τραπεζικό σύστημα της χώρας τους (όπως π.χ. η Ιαπωνία, η Κίνα κλπ), μόνο δε αν ο θεσμός αυτός αναπτυχθεί ώστε να υπάρξει δευτερογενής αγορά θα υπάρξει ενδιαφέρον και από τους παραδοσιακούς εμπόρους χρήματος.
Αν δεν υπάρξει ενδιαφέρον από την ευρωπαϊκή πραγματική οικονομία και ενδιαφερθούν μόνο τράπεζες τρίτων χωρών για λογαριασμό εξαγωγέων των χωρών αυτών, και αν το παράδειγμα της Ελλάδας μιμηθούν και άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου, είναι πολύ πιθανό ότι το ΕΥΡΩ, σε πρώτη φάση και η Ευρωπαϊκή Ένωση στη συνέχεια, θα πάψουν να υπάρχουν, αφού οι μεγάλοι εξαγωγείς των μη ευρωπαϊκών χωρών θα κυριαρχήσουν στις αγορές του ευρωπαϊκού νότου και οι μεγάλοι εξαγωγείς του ευρωπαϊκού βορρά θα αναζητήσουν άλλους εξαγωγικούς προορισμούς.
Όμως αν δεν αναστραφεί η έλλειψη κοινοτικής αλληλεγγύης, που η οικονομική κρίση ανέδειξε και αν υπερισχύσει η λογική «καθένας για την πάρτη του», το παραπάνω αποτέλεσμα θα επέλθει ούτως ή άλλως, ακόμη δηλαδή και χωρίς τα ειδικά ομόλογα.

Επαναπατρισμός κεφαλαίων
Στην αγωνιώδη προσπάθεια εξασφάλισης ρευστότητας δρομολογήθηκε η παροχή κινήτρων για τον επαναπατρισμό κεφαλαίων από το εξωτερικό έναντι καταβολής κάποιου φόρου και έναντι της δυνατότητας χρησιμοποίησης των επαναπατριζόμενων κεφαλαίων για την κάλυψη τεκμηρίων.
Η προτεινόμενη λύση έχει δοκιμασθεί ανεπιτυχώς στο παρελθόν και μάλιστα σε εποχή που δεν είχε επικρατήσει ο πανικός από τις αλλεπάλληλες υποβαθμίσεις των ελληνικών τραπεζών.
Ο συνδυασμός του επαναπατρισμού κεφαλαίων με την καταβολή φόρου παραγνωρίζει το γεγονός ότι, σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, η απόκτηση καταθέσεων, αυτή καθ’ εαυτή δεν αποτελεί τεκμήριο απόκτησης περιουσιακού στοιχείου. Επομένως αφού για τις υπάρχουσες σήμερα καταθέσεις στην Ελλάδα δεν προκύπτει οποιαδήποτε φορολογική υποχρέωση, αυτός που έχει καταθέσεις στο εξωτερικό δεν έχει κανένα λόγο να πληρώσει οποιοδήποτε φόρο για να τις φέρει και να τις δηλώσει στην Ελλάδα.
Πέρα από αυτό, το άμεσο κρίσιμο πρόβλημα δεν θα έπρεπε να είναι η (αμφίβολη άλλωστε) συλλογή κάποιων επί πλέον δημοσίων εσόδων, αλλά η αύξηση της ρευστότητας.
Υπό την προϋπόθεση ότι θα λήξει η κατάσταση πανικού, που όσο διαρκεί καθιστά μάταιη κάθε προσπάθεια επαναπατρισμού κεφαλαίων, θα μπορούσε η προϋπόθεση καταβολής φόρου επαναπατρισμού να αντικατασταθεί από την προϋπόθεση αγοράς και επί κάποιο χρόνο διακράτησης τίτλων του Δημοσίου, συνδυαζόμενη βέβαια με το δικαίωμα του δικαιούχου να χρησιμοποιήσει το (μετά τη λήξη του χρόνου διακράτησης) προϊόν της ρευστοποίησης των τίτλων αυτών για την κάλυψη τεκμηρίων.

Παροχή ομολόγων αντί περικοπής αποδοχών
Επειδή η εκ νέου περικοπή αποδοχών των υπαλλήλων του δημόσιου τομέα κατά τα επόμενα κρίσιμα έτη 2010 και 2011, πέρα από ενδεχόμενες κοινωνικές εντάσεις θα τροφοδοτήσει την ύφεση, θα μπορούσε το ποσό της περικοπής να δοθεί σε τίτλους του Δημοσίου με μικρό επιτόκιο και με δικαίωμα προεξόφλησης μόνο από το Δημόσιο ή φορέα του δημόσιου τομέα με εύλογο επιτόκιο προεξόφλησης.
Θα δινόταν έτσι η ευκαιρία σε όσους μισθωτούς δεν έχουν άμεση ανάγκη ρευστού να διακρατήσουν τα ομόλογα και να μη χάσουν μέρος των αποδοχών τους, και σε όσους μισθωτούς έχουν άμεση ανάγκη να προεξοφλήσουν τους τίτλους χωρίς επίπτωση στα spreads των τίτλων του Δημοσίου.

Το φάντασμα της κερδοσκοπίας

Όσες κατάρες και αν ακουστούν για τους κερδοσκόπους, συνταγές σαν αυτές του Βενιαμίν Φραγκλίνου θα εξακολουθήσουν για πολύ να αποτελούν ευαγγέλιο των αγορών και να στοιχειώνουν τον ύπνο των κυβερνήσεων. Και επειδή για αρκετό καιρό ακόμη θα πρέπει να ζήσουμε με τις αγορές, θα πρέπει να μάθουμε -και στην ανάγκη να ανακαλύψουμε- νέες μεθόδους για να ζήσουμε (και να επιζήσουμε) με τις παραπάνω συνταγές του μακαρίτη Βενιαμίν. Στο κάτω κάτω είναι καιρός τώρα να τα βάζουμε με φαντάσματα;