 |
 |
 |
|
Καθ’ όλη τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου έγινε πολύ συχνά λόγος για «εργασιακό μεσαίωνα», για επισφαλείς θέσεις εργασίας, για ανασφάλεια στις εργασιακές σχέσεις και για αναξιοπρεπείς συνθήκες ή όρους εργασίας. Παρόλο που οι περισσότεροι καταλαβαίνουμε περίπου το ίδιο όταν μιλάμε για αναξιοπρέπεια στην εργασία, το ερώτημα που μπορεί να τεθεί είναι πως ορίζεται το αντίθετο, η αξιοπρέπεια στην εργασία. Όσο κι αν φαίνεται ότι πρόκειται για κάτι αυτονόητο, πολύ πρόσφατες θεωρητικές και ερευνητικές αναζητήσεις τοποθετούν τον όρο σε νέες βάσεις, επιχειρώντας να συνδέσουν την έννοια με τις συνθήκες εργασίας και το εργασιακό περιβάλλον ταυτόχρονα με το σεβασμό του ατόμου και την ανάπτυξη της προσωπικότητας.
από τη Σίσσυ Ανδριτσοπούλου Περί δικαιωμάτων και άλλων δαιμονίωνΒέβαια, η αξιοπρέπεια θεωρείται θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα σύμφωνα με το Χάρτη του ΟΗΕ (1948). Ως αναπόσπαστο στοιχείο των ατομικών δικαιωμάτων ορίζεται και προστατεύεται μέσω αυτών. Όμως, τα τελευταία χρόνια, αρχής γενομένης από την καμπάνια του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας το 2000, ετέθη ως στόχος η «αξιοπρεπής εργασία» ή αλλιώς decent work, προκειμένου να προβληθούν με συνολικό τρόπο αιτήματα σχετικά με την πρόσβαση στην απασχόληση, τις συνθήκες εργασίας και την προστασία και επέκταση των ασφαλιστικών δικαιωμάτων, με τελική επιδίωξη να εξασφαλισθούν σε παγκόσμιο επίπεδο οι ελάχιστες, θεμελιώδεις προϋποθέσεις αποδεκτής εργασίας. Ο στόχος αυτός υιοθετήθηκε από τη Διάσκεψη Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων του ΟΗΕ το 2005. Στο μεταξύ είχαν ξεκινήσει σχετικές διεργασίες στην ΕΕ που εκφράστηκαν στη δήλωση αναπτυξιακής πολιτικής με τίτλο «Ευρωπαϊκή Συναίνεση» και στο πλάνο που ετέθη σε εφαρμογή το Δεκέμβριο του 2005. Η ακαδημαϊκή συνεισφορά: Προβλήματα και Προοπτικές Από την άλλη πλευρά, η ακαδημαϊκή έρευνα συμπλέκεται δημιουργικά κατά τη γνώμη μου με τις προσπάθειες να εφαρμοστούν συγκεκριμένες πολιτικές σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο που να υλοποιούν το στόχο της αξιοπρέπειας στην εργασία. Η δουλειά του R.Hodson (2001) και ακόμη πιο πρόσφατα της S.Bolton (2005, 2007) βρίσκονται σε ανοιχτό διάλογο με τις τρέχουσες εξελίξεις, κυρίως όσον αφορά τη βασική ανάγκη να προσδιοριστούν οι διαστάσεις της έννοιας «αξιοπρέπεια», ώστε να αποκτήσουν ανάλογο περιεχόμενο οι πολιτικές. Τα προβλήματα που ανακύπτουν εδώ είναι περίπλοκα, αφενός μεν γιατί η ίδια η μεταφορά της έννοιας από το πεδίο των ατομικών δικαιωμάτων στο πεδίο της εργασίας και της απασχόλησης απαιτεί τη θεωρητική της αποκρυστάλλωση, αφετέρου δε γιατί η επίτευξη του στόχου της «αξιοπρέπειας στην εργασία» απαιτεί πιθανότατα ρήξεις και αλλαγές. Για παράδειγμα, η διερεύνηση προϋποθέτει ότι θα μελετηθούν οι ισχύουσες πρακτικές. Προφανώς όμως είναι δύσκολο να βρεθούν επιχειρήσεις που να δεχθούν να αποτελέσουν το πεδίο της έρευνας με αυτό το αντικείμενο. Επίσης, ο όρος «αξιοπρέπεια» είναι τόσο βαθιά ριζωμένος στη δυτική πολιτική παράδοση και κουλτούρα που καταλήγει να φαίνεται απροσδιόριστος επειδή θεωρείται δεδομένος. Δεν πρέπει να αγνοηθεί επίσης η πολιτική διάσταση του θέματος: η κατάληξη, ο στόχος όλης της σχετικής συζήτησης είναι η καθιέρωση αντίστοιχης νομοθεσίας και η εφαρμογή πολιτικών που εξ ορισμού διαταράσσουν ή αναδιοργανώνουν τις υφιστάμενες στους χώρους εργασίας σχέσεις εξουσίας και οργανωτικές δομές. Για τους λόγους αυτούς και αναγνωρίζοντας τη δυσκολία προσδιορισμού των διαστάσεων της έννοιας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2007), η ΕΕ έχει ήδη από το 2001 συνδέσει το θέμα με την «ποιότητα στην εργασία». Ο όρος αναφέρεται κυρίως στη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και στην εξασφάλιση προσωπικής ικανοποίησης και ανάπτυξης μέσω της εργασίας. Αντικειμενικοί και Υποκειμενικοί Παράγοντες Είναι ευνόητο ότι το τοπίο είναι θολό ακόμη όσον αφορά το περιεχόμενο της αξιοπρέπειας στην εργασία. Οι σχετικές προσπάθειες κατευθύνονται κυρίως στον προσδιορισμό των διαστάσεων της έννοιας, ώστε να είναι δυνατόν να δημιουργηθούν μετά μετρήσιμοι δείκτες. Ήδη το Διεθνές Γραφείο Εργασίας έχει δημοσιεύσει τους δικούς του (2005), οι ακαδημαϊκοί όμως από την άλλη πλευρά επισημαίνουν ότι είναι αναγκαίο να ενταχθεί στον όρο και η «μετάφραση» της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στο κοινωνικό υποκείμενο που εργάζεται (Bolton 2007). Συμφωνία φαίνεται να υπάρχει ως προς τα λεγόμενα αντικειμενικά κριτήρια της αξιοπρεπούς εργασίας, όπως η κοινωνική ασφάλιση, οι δίκαιοι όροι (π.χ αμοιβές, ωράριο) και οι ασφαλείς συνθήκες. Από την άλλη μεριά, το καθαυτό αντικείμενο της δουλειάς που κάνει κάποιος και η ικανοποίηση που παίρνει, το νόημα που προσδίδει στις υπηρεσίες που προσφέρει καθώς και η αναγνώριση που απορρέει από αυτό, μπορούν ή θα πρέπει να συμπεριληφθούν στους υποκειμενικούς παράγοντες σύμφωνα με τους οποίους κρίνεται ή μετράται η αξιοπρέπεια στην εργασία. Αξιοπρεπής εργασία στη σύγχρονη επιχείρηση Έχω τη γνώμη ότι το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της διαπραγμάτευσης είναι το ζήτημα των εξουσιαστικών σχέσεων στον εργασιακό χώρο, οπότε το στοίχημα είναι πώς θα συμβαδίσει ό,τι ορίζουμε ως «αξιοπρέπεια στην εργασία» με την ιεραρχική δομή μιας σύγχρονης επιχείρησης. Αν στον όρο συμπεριληφθούν στοιχεία όπως η ικανοποίηση από τη δουλειά που κάνεις, η μεγαλύτερη αυτονομία και το δικαίωμα στην επιλογή, το θετικό κλίμα, οδηγούμαστε σε διαφορετική ιεραρχική και οργανωτική δομή μέσα στην επιχείρηση. Είναι πιθανόν λοιπόν, αν όλα αυτά βέβαια πάρουν τη μορφή νομοθετικών πρωτοβουλιών και γίνουν πολιτικές, να θεμελιωθεί η αναγκαιότητα περισσότερο συμμετοχικών μορφών management. Αντί επιλόγου Αυτή η παραδοχή ξυπνάει αυτόματα σχεδόν τα μαρξιστικά μου αντανακλαστικά. Δηλαδή, ξεχάσαμε την υπεραξία που γεννά η εργασία, ξεχάσαμε την εκμετάλλευση; ή, για να το θέσω πιο ωμά, συμμετοχή στις αποφάσεις και όχι στα κέρδη; Κι όμως, ο υπόλοιπος (ρεφορμιστής;) εαυτός μου ανταπαντά: υπάρχει πάντα και ο ρόλος του κράτους. Αν οι αγώνες μπορούν να οδηγήσουν σε καλύτερες συνθήκες εργασίας, όπου η συμμετοχή αναγνωρίζεται ως αμοιβαιότητα, γιατί θα πρέπει να περιμένουμε τη Δευτέρα Παρουσία; Στο κάτω κάτω, με αγώνες κατακτάμε τα δικαιώματά μας, αυτό δεν αλλάζει. |
